Consulta - Zaman Aşımı

Zaman Aşımı

Zaman Aşımı Hakkında Detaylı bilgi için Tıklayınız.

Ödeme dışında vergi borcunu sona erdiren en önemli nedenlerden biri zaman aşımıdır. Bu nedenle alacaklı kamu idaresi yasaların belirlediği süreler içinde vergiyi tahakkuk ettirmediği ya da tahsil etmediği takdirde artık bu işlemleri yapma olanağını kaybeder.Vergi Usul Kanunu zaman aşımının yükümlünün bu hususta bir müracaatı olup olmadığına bakılmaksızın hüküm ifade edeceğini öngörmektedir (m.113/2). Belirtilen yararlarına karşılık zamanaşımı, borcunu düzenli biçimde ödeyen yükümlüler aleyhine adalet ve eşitlik ilkelerini zedeler.Vergi hukukunda vergi idaresinin vergiyi isteme yetkisini sınırlandıran iki tür zaman aşımı vardır:

1) TAHAKKUKTA ZAMAN AŞIMI

Vergi Usul Kanunu, vergi alacağının doğduğu takvim yılını izleyen yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarih ve yükümlüye tebliğ edilmeyen vergilerin zaman aşımına uğrayacağını öngörmektedir (m.114/2).Beş yıllık süre, aksine hüküm bulunmadıkça, Vergi Usul Kanununa giren bütün vergiler için geçerlidir. Bununla birlikte Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu ile Emlâk Vergisi Kanunu koydukları istisnai hükümlerle ( zaman aşımının başlangıcını idarenin öğrendiği tarihe bağlamak suretiyle) bu süreyi uzatmışlardır.Vergi cezalarında ise vergi ziyaı suçu için 5 yıl olan zaman aşımı süresi usulsüzlük suçları için iki yıl olarak saptanmıştır. (VUK.m.374). Vergi ziyaı suçu ile usulsüzlük suçunun birleşmesi halinde ceza, vergi ziyaı cezası için belli edilen zaman aşımı süresi içinde kesilir. Tahakkuk zaman aşımı süresinin dolmasıyla alacaklı vergi dairesinin vergiyi tarh ve tebliğ etme yetkisi sona erer.Alacaklının alacağını izleme olanağının kalmaması veya bunun çok zor olması halinde zaman aşımı süresi durur;  zaman aşımı, sürenin işlemesine engel durumun kalkmasıyla kaldığı yerden işlemeye başlar.Vergi  Usul Kanununa göre (m.114/2) matrah takdiri için vergi dairesince takdir komisyonuna başvurulması zaman aşımını durdurur. Duran zaman aşımı, takdir komisyonu kararının vergi idaresine gelmesini izleyen günden itibaren yeniden işlemeye başlar. Takdir komisyonu kararının zaman aşımı süresinin dolmasından önce veya bu süre dolduktan sonra vergi dairesine gelmesi arasında fark yoktur; iki durumda da zaman aşımı takdir komisyonunda geçen süre kadar durur.Tahakkuk zaman aşımını durduran başka bir neden de mücbir sebeplerdir (VUK. m.15/1). Vergi Usul Kanunu mücbir sebeplerin meydana gelmesi halinde sürelerin, bu sebeplerin kalkmasına kadar işlemeyeceğini, tahakkuk zaman aşımının da işlemeyen süreler kadar uzayacağını öngörmektedir.

2) TAHSİLDE ZAMAN AŞIMI :

Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre kamu alacağı, vadesinin rastladığı yılı izleyen takvim yılı başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zaman aşımına uğrar (m.102/1).Aynı maddede para cezalarına ait özel kanunlardaki zaman aşımı hükümlerinin saklı olduğu belirtildiğinden, Türk Ceza Kanununda ve diğer para cezası hükmü taşıyan kanunlarda yer alan para cezalarına zaman aşımı bakımından bu hükmün uygulanmaz.Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun tahsil zaman aşımının başlangıcını, alacağın vadesinin rastladığı takvim yılını izleyen takvim yılı olarak belirlemiştir. Verginin vadesi, o verginin ödeme süresinin son gününü ifade eder (AATUHK.m.37/3, VUK.m.111/2).Tahsil zaman aşımı süresi dolduktan sonra alacaklı kamu idaresinin vergiyi tahsil edebilme yetkisi kalkar; ancak zaman aşımı süresinin dolmasından sonra yükümlünün rızası ile yapacağı ödemeler kabul edilir.(m..102/2).

Tahsil zaman aşımı süresinin işlemesine engel olan nedenler :

Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 104 üncü maddede tahsil zamanaşımı süresini durduran nedenler üç grupta toplanmıştır. Bunlar:

  • Vergi yükümlüsünün yabancı ülkede bulunması,
  • Hileli iflas etmesi,
  • Terekesinin tasfiyesi dolayısıyla hakkında takibat yapılmasına olanak bulunmamasıdır.

Tahsil zaman aşımını kesen nedenler ise yasanın 103 üncü maddesinde on bent halinde gösterilmiştir.

  1. Ödeme,
  2. Haciz uygulaması,
  3. Cebren tahsil ve takip işlemleri sonunda yapılan her çeşit tahsilat,
  4. Ödeme emri tebliği,
  5. Mal bildirimi, mal edinme ve artmalarının bildirilmesi,
  6. Ödeme, haciz vb. işlemlerden herhangi birinin kefile veya yabancı kişi ve kurumlar mümessillerine uygulanması veya bunlar tarafından yapılması,
  7. Uyuşmazlık konusu kamu alacaklarında yargı organlarınca bozma kararı verilmesi,
  8. Kamu alacağının teminata bağlanması,
  9. Yargı organlarında yürütmenin durdurulmasına karar verilmesi,
  10. İki kamu idaresi arasında mevcut bir borç için alacaklı kamu idaresi tarafından borçlu kamu idaresine borcun ödenmesi için yazı ile başvurulması.

Zaman aşımı süresi kesilmenin rastladığı takvim yılını izleyen takvim yılı başından itibaren yeniden işlemeye başlar. Ancak zaman aşımının bir bozma kararı ile kesilmesi halinde, sürenin başlangıcı yeni vade gününün rastladığı yılı izleyen takvim yılının ilk günü olmaktadır. Kamu alacağının teminata bağlanması veya yürütmenin yargı organlarınca durdurulması hallerinde zaman aşımı süresi teminatın kalktığı, yürütmenin durma süresinin sona erdiği tarihin rastladığı takvim yılını izleyen takvim yılının ilk günü işlemeye başlar.

VERGİ USUL KANUNU KAPSAMINA GİREN İŞLEMLERDE ZAMAN AŞIMI

Vergi Usul Kanunu'nun 113. maddesinde zaman aşımı süre geçmesi suretiyle vergi alacağının kalkması işlemi olarak tanımlanmış olup zaman aşımının olması için mükellefin herhangi bir müracaatı olmasını gerektirmediği ifade edilmiştir.Vergi Usul Kanunu'nun 114. maddesinde ise vergilerin zaman aşımına uğramasına ilişkin düzenleme yapılmıştır. Buna göre vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yıldan itibaren başlamak üzere beş yıl içinde tarh ve mükellefe tebliğ edilmeyen vergiler zamanaşımına uğramaktadır.Vergi Usul Kanunu'nda yer verilen zaman aşımı süreleri diğer kanunlarda aksine düzenlemeler yer almadığı sürece tüm vergi kanunları için geçerlidir. Özellikli uygulamalara örnek vermek gerekirse, Veraset ve İntikal Vergisi'nde vergi idaresinin bilgisi dışında kalan malların intikalinde zaman aşımı süresi için herhangi bir sınırlama yapılmamıştır.Vergi Usul Kanunu'nun 126. maddesinde ise vergi hatalarının beş yıllık zaman aşımı süresinin dolduktan sonra düzeltilemeyeceği hükme bağlanmıştır. Ancak;

Düzeltme zaman aşımı süresi → zaman aşımı süresinin son yılında tarh ve tebliğ olunan vergiler hatanın yapıldığı tarihten başlayarak bir yıldan az olamamaktadır.

İlan yolu ile tebliğ edilerek tahakkuk eden vergiler → düzeltme zaman aşımı süresi ödeme emrinin mükellefe tebliğ edildiği tarihten başlayarak bir yıldan aşağı olamamaktadır. (İlan ile tebliğ edilen vergilerin vergi mahkemesinde dava konusu yapılmadığı durumlar için geçerlidir.

İhbarname ve ödeme emri ilan yolu ile tebliğ edilen vergiler → Amme Alacakları Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre haciz işleminin yapıldığı tarihten itibaren bir yıldan aşağı olamamaktadır.

Zaman aşımı kavramında bir diğer önemli konu ise Vergi Usul Kanunun 138. maddesinde düzenlendiği üzere tarh zaman aşımı süresinin bitmesinden sonra vergi incelemesi yapılamayacağı hükmüdür.

Zaman aşımı kavramı ile ilgili diğer önemli düzenlemelere ise aşağıda yer verilmiştir.

Mücbir sebep hali→ Bu nedenle oluşan gecikmeler zaman aşımı sürelerine dahil edilmemektedir.(Vergi Usul Kanunu'nun 15. maddesi)

Zaman aşımı süresinin durması → Vergi hukukunda zaman aşımı süresini durduran tek hal takdir komisyonuna başvurulmasıdır. Takdir komisyonu kararının vergi dairesine tevdiinin ertesi günü itibariyle süre işlemeye devam etmektedir. (Vergi Usul Kanunu'nun 114. maddesi)

AMME ALACAKLARI TAHSİL USULÜ HAKKINDA KANUN KAPSAMINA GİREN İŞLEMLERDE ZAMANAŞIMI

Amme Alacakları Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında kamu alacaklarının tahsili işlemi yapılmaktadır. Kamu alacaklarında tahsil zaman aşımı süresi beş yıldır. (Amme Alacakları Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 102. maddesi) Beş yıllık süre, Kanun'un 102. maddesinde belirtilen tahsil zaman aşımı uygulamasında, amme alacağının vadesine ilişkin takvim yılını takip eden takvim yılının başından itibaren dikkate alınmaktadır.Bu aşamada kamu alacağının zaman aşımı süresinin başlangıç tarihinin tespit edilmesi önem kazanmaktadır. Çünkü ödemenin son günü olarak tanımlanan vade, özel kanunlarda belirlenen zamanlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak özel kanunlar ile ödeme zamanının vadesi düzenlenmemiş ise Maliye Bakanlığı tarafından yapılacak tebliğden itibaren bir ay içerisinde ödemenin yapılması gerektiğinden, bu sürenin dikkate alınması gerekmektedir.

BORÇLAR KANUNU KAPSAMINA GİREN İŞLEMLERDE ZAMAN AŞIMI

Borçlar Kanunu'nun 125. maddesinde Kanun'da aksi hüküm yer almadığı sürece her bir davanın (dava kavramı alacak hakkı olarak değerlendirilmelidir) 10 yıllık zaman aşımına tabi olduğu hükme bağlanmıştır.Borçlar Kanunu'nun 126. maddede ise beş yıllık zaman aşımına tabi olan davalar ayrıca sayılmıştır. Bunlardan bazıları adi ve hasılat kira bedelleri, bir anaparanın faizleri, erzak bedelleri, nafaka bedelleri, otel ve lokanta masraflarına ilişkin alacak hakları olarak örneklendirilebilir.Ancak haksız bir fiil sonucu olan tazminat davalarına ilişkin olarak Borçlar Kanunu'nun 41 ve diğer maddelerinde düzenlemeler yapılmıştır. Buna göre zaman aşımı süresi, zarar gören tarafın zararı öğrenme tarihinden itibaren bir sene ve fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren on senelik bir dönem sonrasında geçerli olabilmektedir. (Borçlar Kanunu'nun 60. maddesi)Borçlar Kanunu'nda yer alan zaman aşımı ile ilgili diğer düzenlemelere ise aşağıda yer verilmiştir. Buna göre;

Zaman aşımı süresinin başlaması için alacağın muaccel (istenebilir) olması gerekmektedir. (Borçlar Kanunu'nun 128. maddesi)

Zaman aşımı süresi hesabında ilk gün dikkate alınmamakta, son günün tamamlanması ile de süre son bulur. (Borçlar Kanunu'nun 130. maddesi)

Borçlunun borcu kabul eden açıklamaları; alacaklının dava yolunu seçmesi, icra işlemine başlaması ya da iflas masasına başvurularak hakkını talep etmesi ile zaman aşımı kesilmektedir. (Borçlar Kanunu'nun 133. maddesi)

Zaman aşımı süresinin durması mümkün olup borçlu alacak üzerine intifa hakkını haiz olması örneğinin de yer aldığı ve zaman aşımı süresini durduran altı farklı sebep Borçlar Kanunu'nun 132. maddesinde belirlenmiştir

TÜRK TİCARET KANUNU KAPSAMINA GİREN İŞLEMLERDE ZAMAN AŞIMI

Türk Ticaret Kanunu'nda tüccarlar arasındaki ticari satışlarda, cari hesap uyuşmazlıklarında, anonim şirketlere ait tazminat davalarında, kıymetli evrakta ve benzerlerinde farklı şekillerde zamanaşımı sürelerine yer verilmiştir.Diğer taraftan Türk Ticaret Kanunu uyarınca ticari hükümlere yer verilen kanunlarda belirlenmiş olan zaman aşımı süreleri sözleşme hükümleri ile değiştirilememektedir.

BANKALAR KANUNU KAPSAMINA GİREN İŞLEMLERDE ZAMANAŞIMI

4389 sayılı Bankalar Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca, bankalar nezdinde bulunan tüm mevduat, emanet ve alacakların mudiin her hangi bir yazılı talimatı, en son talep veya işlem yapılmasından sonra on yıl içinde aranmaması durumunda zaman aşımına tabi olmakta bu tutarlar Fona gelir olarak kaydedilmelidir.Bankalar Kanunu uyarınca verilen idari para cezası uygulama hakkı, idari para cezası uygulanmasını gerektiren aykırı durumun olduğu tarihten itibaren beş yıllık zaman aşımı süresine tabidir.